In september 2025 is Leonie weer naar Livingstone in Zambia afgereisd. Hieronder lees je haar verhaal!
Livingstone ligt in het zuiden van Zambia, vlakbij de grens met Zimbabwe en de Victoriawatervallen; Mosi-oa-Tunya, “De rook die dondert”, in de lokale taal. Deze benaming is gemakkelijk te verklaren aangezien de meer dan 2 kilometer brede Zambezi rivier zich hier luidruchtig naar beneden stort. Ondanks dat het doel van mijn reis niets met toeristische attracties te maken had, kun je niet om dit spectaculaire natuurwonder heen.
Met een beetje geluk vliegt de piloot bij aankomst een extra rondje zodat alle passagiers ‘ the falls’ vanuit de lucht al kunnen bewonderen.
Dit is de eerste keer dat ik in Livingstone land. De keren hiervoor landde ik in Victoria Falls Town in Zimbabwe en werd ik na het oversteken van de grens in Zambia opgehaald. Ik verblijf in Livingstone omdat de lokale NGO, LVVP, waarmee we samenwerken hier is gevestigd. Livingstone bevindt zich nabij de Zambezi Rivier en fungeert om die reden als de toeristische hub van Zambia; alhoewel ik er nooit veel toeristen tegenkom. Livingstone is vernoemd naar de Schotse ontdekkingsreiziger David Livingstone, waardoor de Engelse invloeden nog terug te zien zijn.
Het doel van deze reis was om de samenwerking tussen HIA en LVVP verder te versterken. Door elkaar opnieuw persoonlijk te ontmoeten, ervaringen te delen en samen onze doelen aan te scherpen, kreeg de samenwerking een impuls. Juist door onze kennis te combineren en onze gezamenlijke motivatie te benutten, kunnen we de impact van ons werk voor de gemeenschappen verder vergroten.
De voorgaande keren dat ik onze training heb gegeven in Zambia deed ik als vrijwilliger onder de vlag van LVVP. Dit keer niet meer, nu werkte ik vanuit onze eigen stichting, Health Improvement Africa. En ik kan volmondig zeggen: “It felt awesome!” 😀
LVVP heeft mij in contact gebracht met de school in Mukini village. Mukuni is een dorp dat in het district Kazungula in de zuidelijke provincie van Zambia ligt. Ongeveer 10 km vanaf Livingstone. We hebben de school bezocht om kennis te maken en onderzocht in hoeverre ons aanbod passend is. Tijdens de rit naar Mukini zagen we olifanten. Ook al heeft dat niks met HIA te maken, ik wilde het toch maar even gezegd hebben ;).
Het bezoek aan de school verliep goed. Ons aanbod bleek een welkome aanvulling te zijn op de bestaande lessen over seksualiteit. Wat goed om te horen dat deze school aandacht besteedt aan seksuele voorlichting. Ik heb deze week twee trainingen gegeven in Mukuni, verdeeld over twee dagen. De training zelf duurt meestal 1 uur tot 1,5 uur, en toch is het een dagvullend programma.
De eerste stop na vertrek is de supermarkt om frisdrank en koekjes te kopen, dat wordt na de training uitgedeeld. De gemiddelde grootte van de klassen ligt tussen de 30 en de 40. Dat betekent dat we niet even snel de winkel in en uit zijn, en het ook nooit zeker is of er voldoende voorraad is in de supermarkt. Dit nam dan ook best veel tijd in beslag waardoor we later dan afgesproken op de school aankwamen. Dit was een moment waarin ik me weer bewust was van het cultuurverschil tussen Nederland en Zambia. Vanuit mijn Nederlandse mindset en werkwijze is er ruimte voor een social talk terwijl we naar het lokaal lopen waar een groep jongeren op ons wacht. Zambianen hechten veel waarde aan warmte en indirectheid in gesprekken waardoor men niet meteen ter zake komt. Ik merk dat ik eigenlijk helemaal geen ruimte voel voor een social talk heb op dat moment. En op hetzelfde moment heeft het een ontspannende werking en voelt de Nederlandse doelgerichte communicatie kil en afstandelijk.
De training die HIA aanbiedt is gericht op jongeren vanaf 14 jaar. Jongeren op het voortgezet onderwijs (secondary school). Een groot deel van de jongeren in die leeftijdscategorie is seksueel actief of begint er nieuwsgierig naar te worden. Pas toen ik voor de klas stond zag ik dat deze kinderen veel jonger waren. Tussen de 10 en de 12. Dat vraagt een andere benadering en een aanpassing op de inhoud van de training. Improviseren dus! Ik heb eerder een training aan basisschoolkinderen in Zimbabwe gegeven die gelukkig nog vers in mijn geheugen lag. Ik was samen met een lokale trainster van LVVP gekomen. We hebben echt goed samengewerkt omdat zij de cultuursensitieve vertalingen wist te maken, waar ook ik veel van leer.
In deze training heb ik het onderwerp ‘veiligheid’ en ‘grenzen’ centraal gezet. Deze onderwerpen komen in ieder training aan bod maar in een jonge groep als deze besteed ik daar bewust meer aandacht aan want jonge kinderen zijn extra kwetsbaar. Het onderwerp ‘seksuele gezondheid’ is voor veel jongeren ongemakkelijk en ook kwetsbaar. Daarvoor is een veilige basis zeer belangrijk. We maken afspraken met elkaar, wat is voor hen belangrijk?
Om de training actiever te maken deel ik de ruimte via het schoolbord in twee delen: ja en nee. Ik leg aan de groep uit dat ik een stelling noem, waarna zij kiezen voor ja of nee en aan de juiste kant van het schoolbord gaan staan. Deze werkvorm stimuleert tot nadenken en een eigen mening te vormen. Er wordt gesproken over grenzen en dat “nee” ten allen tijde mag. Ik kies altijd voor een gemengde groep, omdat het de jongens ook aangaat. Jongens kunnen immers ook slachtoffer worden van grensoverschrijdend gedrag. En jongens moeten ook leren hoe zij respectvol met grenzen omgaan. Door open over dit onderwerp te praten wordt het makkelijker om te herkennen wanneer iets niet oké is. Ook praten we over hulp inschakelen van betrouwbare volwassene.
Over het algemeen praten jongeren in Zambia met hun grootouders over sex en seksuele gezondheid en niet met hun ouders. Daardoor bestaat er een risico op onvolledige of verouderde informatie omdat de informatie van de grootouders soms gebaseerd is op oudere normen of tradities. Belangrijke onderwerpen zoals anticonceptie, consent of soa’s worden minder goed of soms helemaal niet besproken.In veel families is het een taboe om over sex te praten waardoor jongeren met vragen blijven zitten of verkeerde conclusies trekken.
De oefeningen/groepsgesprekken uit de training zijn erop gericht om risico’s zoals ongewenste aanraking, tienerzwangerschappen en overdraagbare ziektes later te verkleinen. Door veiligheid en grenzen centraal te zetten, voorzien we jongeren niet alleen van kennis, maar ook vaardigheden om zichzelf te beschermen en gezonde keuzes te maken.
Hieronder volgt een deel van een gesprek uit een andere training met meisjes dat het belang van ons werk onderstreept.
‘Wordt het als normaal gezien dat jij als meisje een condoom bij je hebt?’
‘Nee, die kan op een verkeerd moment uit je tas of broekzak vallen en dan weten anderen dat je seksueel actief bent’.‘Als je zwanger wordt of wordt besmet met een soa, weten anderen ook dat je seksueel actief bent…..’
We praten nog na met de aanwezige lerares. Zij gaf aan dat ze erg blij was met de onderwerpen die we bespreekbaar maakten omdat dit niet in het boekje staat over seksuele voorlichting maar wel enorm realistisch en vaak onbesproken blijft.
Leerzaam, maar ook inspirerend voor beide kanten: een waardevolle uitwisseling waarin wederzijds begrip en vertrouwen centraal stonden. Een reis dus met impact op de samenwerking, op de mensen, en op de toekomst van de projecten die wij samen dragen.
Ons bezoek aan Mukuni werd swingend afgesloten…